भारत वा अस्ट्रेलियाजस्ता पूर्ण सदस्य राष्ट्रमा जस्तै नेपाल क्रिकेटको एउटै स्थायी प्रसारक छैन। कभरेज केही TV च्यानल, एप र डिजिटल प्लेटफर्ममा बाँडिन्छ, जुन प्रतियोगिताअनुसार बदलिन्छ, र नेपाल क्रिकेट संघ (CAN) ले धेरै सम्झौता प्रतियोगिता-दर-प्रतियोगिता पुनःवार्ता गर्छ। यो गाइडले नेपाल क्रिकेट कसले, कहाँ प्रसारण गरेको छ र ठूलो क्रिकेट बोर्डभन्दा संरचना किन फरक देखिन्छ भन्ने स्पष्ट गर्छ।
नेपाल क्रिकेट प्रसारण कसरी काम गर्छ: छोटो परिचय
नेपालमा स्थायी राष्ट्रिय क्रिकेट प्रसारक छैन। कभरेज तीन स्वतन्त्र मार्गबाट आउँछ: नेपाल प्रिमियर लिग (NPL) का लागि घरेलु लिग प्रसारण, T20 विश्वकप र विश्वकप छनोट जस्ता विश्व प्रतियोगिताका ICC प्रसारण साझेदारी, र द्विपक्षीय शृंखला तथा घरेलु प्रथम श्रेणी क्रिकेटका लागि CAN का आफ्नै सम्झौता। प्रत्येक मार्गको आफ्नै अधिकारधारी हुन्छ, र ती सिजनअनुसार बदलिएका छन्।
नेपाल क्रिकेट प्रसारण गरेका TV च्यानल
2024 को नेपाल प्रिमियर लिग पहिलो सिजनका लागि Star Sports आधिकारिक टेलिभिजन प्रसारक घोषित भयो र भारत तथा दक्षिण एसियाभर खेल देखायो। NPL को दोस्रो सिजनमा CAN ले दृष्टिकोण बदल्यो: एउटै विदेशी नेटवर्कलाई मात्र विशेष अधिकार दिने सट्टा प्रसारण टेन्डर संशोधन गरेर नेपाली घरेलु च्यानललाई पनि बोली लगाउन दियो, न्यूनतम बोली NPR 10 मिलियन (करिब 1 करोड रुपैयाँ) राखेर। संशोधित टेन्डरपछि Kantipur Media Group को Kantipur TV Star Sports सँगै नेपाली टेलिभिजन प्रसारक बन्यो, र Star Sports/JioStar ले भारत तथा व्यापक क्षेत्रको कभरेज जारी राख्यो।
Kantipur TV सँग नेपाल क्रिकेटले अहिलेसम्म पाएको सबैभन्दा ठूलो प्रसारण प्रमाण पनि छ: फेब्रुअरी 2026 मा भारत र श्रीलंकाले संयुक्त आयोजना गरेको पुरुष T20 विश्वकप 2026 सम्बन्धी ICC को आधिकारिक प्रसारण घोषणाले Kantipur TV लाई नेपालका linear अधिकारधारी का रूपमा पुष्टि गर्यो, चुनिएका खेलमा स्थानीय नेपाली कमेन्ट्रीसहित प्रत्यक्ष कभरेज उपलब्ध गराउँदै। त्यो अधिकार प्याकेज गैर-विशेष थियो र भारतका लाइसेन्सधारी प्रसारकसँग जोडिएको overspill व्यवस्था थियो, ठूलो क्षेत्रीय सम्झौताभित्र साना बजारका लागि यो सामान्य अभ्यास हो।
नेपाल क्रिकेटका स्ट्रिमिङ प्लेटफर्म र एप
नेपालमा डिजिटल कभरेज सामान्यतः टेलिभिजनभन्दा छिटो अघि बढेको छ, र विभिन्न समयमा धेरै प्लेटफर्मले खेल देखाएका छन्:
- DishHome को स्ट्रिमिङ एप DishHome GO लाई NPL खेलका लागि नेपाल-आधारित स्ट्रिमिङ विकल्पका रूपमा उल्लेख गरिएको छ।
- DishHome को YouTube च्यानल Action Sports ले थप बोलीदाताका लागि टेन्डर खुल्नुअघि NPL को पहिलो सिजनका सबै खेल प्रत्यक्ष र निःशुल्क स्ट्रिम गर्यो।
- FanCode ले भारतका दर्शकका लागि NPL खेल देखाउँछ, सामान्यतः प्रतियोगिता पासमार्फत, र Sony LIV सँगै नेपालको द्विपक्षीय खेल पनि अलग रूपमा प्रसारण गरेको छ।
- ICC को आफ्नै स्ट्रिमिङ सेवा ICC.tv विश्वभर नेपालको विश्वकप छनोट खेल निःशुल्क हेर्ने मुख्य माध्यम रहँदै आएको छ, जसमा T20 विश्वकप 2026 का केही क्षेत्रमा नेपाली भाषाको कमेन्ट्री फिड पनि समावेश थियो।
- Sony LIV र FanCode ले सेप्टेम्बर 2025 मा UAE मा वेस्ट इन्डिजविरुद्ध नेपालको ऐतिहासिक द्विपक्षीय T20I शृंखला संयुक्त रूपमा प्रसारण गरे। नेपालले जितेको उक्त शृंखला पुरुष T20I मा पूर्ण सदस्य राष्ट्रविरुद्ध नेपालको इतिहासकै पहिलो शृंखला जित थियो।
NPL प्रत्यक्ष कसरी हेर्ने
पछिल्ला सिजनमा नेपाल प्रिमियर लिग खेल टेलिभिजनमा Star Sports, नेपाली घरेलु linear विकल्पका रूपमा Kantipur TV, एप स्ट्रिमिङमा DishHome GO, र भारतका दर्शकका लागि FanCode मार्फत उपलब्ध भएका छन्।
ICC प्रतियोगितामा नेपाललाई कसरी हेर्ने
T20 विश्वकप र ICC पुरुष क्रिकेट विश्वकप छनोट जस्ता प्रतियोगितामा ICC.tv लगातार सबैभन्दा विश्वासिलो निःशुल्क विकल्प रहँदै आएको छ, किनकि यसले ठूला टोलीका खेल मात्र होइन, प्रतियोगिताका हरेक खेल स्ट्रिम गर्छ। 2023 विश्वकप छनोट जिम्बाब्वेमा हुँदा Zohra International नामक कम्पनीसँग विशेष डिजिटल अधिकार थियो र Star Sports ले सुरुमा दुई खेल मात्र देखाउने योजना बनाएपछि Net TV एप र वेबसाइटमार्फत सबै 34 खेल निःशुल्क स्ट्रिम गर्यो।
CAN ले नेपालको प्रसारण अधिकार वास्तवमा कसरी बेच्दछ
ICC का पूर्ण सदस्यले सामान्यतः बहुवर्षीय र बहुप्रतियोगिता प्रसारण सम्झौता गर्छन्, तर CAN को अधिकार प्रक्रिया प्रत्येक कार्यक्रमका लागि खुला टेन्डरसँग बढी मिल्छ। NPL Season 2 टेन्डर स्पष्ट उदाहरण हो: CAN ले सुरुमा अन्तर्राष्ट्रिय प्रसारकलाई फाइदा हुने विशेष शर्त दियो, त्यसपछि प्रतियोगिताभन्दा केही दिनअघि मापदण्ड बदल्दै पछिल्ला घरेलु, क्षेत्रीय वा अन्तर्राष्ट्रिय खेल प्रसारण अनुभव भएका कुनै पनि प्रसारकलाई अनुमति दियो। यसले पहिलो पटक नेपाली च्यानलका लागि ढोका खोल्यो।
नेपालको भूभागमा हुने ICC प्रतियोगितामा ICC ले उस्तै तर बढी औपचारिक प्रक्रिया अपनाउँछ। T20 विश्वकप 2026 अघि ICC ले नेपालका मिडिया अधिकारका लागि सार्वजनिक रुचि अभिव्यक्ति जारी गर्यो, जसले ICC को 2024-2031 अधिकार चक्र समेट्थ्यो र इच्छुक नेपाली वा क्षेत्रीय बोलीदातालाई अलग गैर-विशेष प्रसारण तथा डिजिटल अधिकार प्याकेज दियो। बजार-दर-बजार सञ्चालन हुने यही EOI संरचनाले पूर्ण सदस्य राष्ट्रको प्रसारक (यस अवस्थामा भारतको अधिकारधारीसँग जोडिएको) र Kantipur TV जस्तो सानो स्थानीय साझेदारलाई एउटै प्रतियोगितामा सँगै काम गर्ने ठाउँ दिन्छ।
घरेलु प्रतियोगिता: पीएम कप र जय ट्रफी कभरेज
CAN का आफ्नै घरेलु प्रतियोगिताले तुलनात्मक रूपमा हल्का डिजिटल कभरेज पाउँछन्। 2025 पीएम कप मा Kasthamandap Sports YouTube च्यानलले भारतका दर्शकका लागि खेल प्रत्यक्ष स्ट्रिम गर्यो, जबकि CAN आफैँले यी खेलका लागि निरन्तर एउटै ब्रान्डको समर्पित प्रत्यक्ष प्रसारण चलाएको देखिँदैन। CAN ले आयोजना गर्ने नेपालको चार-दिने प्रथम श्रेणी प्रतियोगिता जय ट्रफी लाई आयोजकले CAN साझेदारीमार्फत “official digital platforms” मा उपलब्ध भनिएको छ, तर सार्वजनिक रिपोर्टमा विशेष स्ट्रिमिङ सेवा लगातार नाम दिइएको छैन। [पुष्टि गर्नुहोस्: जय ट्रफी को प्रत्यक्ष स्ट्रिमिङका लागि ठ्याक्कै प्लेटफर्म प्राथमिक CAN स्रोतबाट स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि गर्न सकिएन।]
नेपालका सम्झौता पूर्ण सदस्य राष्ट्रभन्दा किन फरक देखिन्छन्
भारत, अस्ट्रेलिया र इंग्ल्यान्डजस्ता पूर्ण सदस्यले सयौँ मिलियन डलर मूल्यका ठूला बहु-चक्र प्याकेजमा प्रसारण अधिकार बेच्छन्, प्रायः एउटै प्रसारकलाई वर्षौँका लागि बाँधेर। नेपालजस्ता एसोसिएट राष्ट्रले प्रायः ती ठूला क्षेत्रीय सम्झौतामा निर्भर हुन्छन्: खेल आयोजक देश वा क्षेत्रको अधिकार राख्ने प्रसारकमा समावेश हुन्छ (जस्तै Star Sports/JioStar को उपमहाद्वीपीय वितरण), र केवल घरेलु सामग्रीका लागि छोटो, सस्तो, टेन्डर-आधारित सम्झौता थपिन्छ। त्यसैले नेपालका प्लेटफर्म एक प्रतियोगिताबाट अर्कोमा असंगत देखिन सक्छन्: NPL को पहिलो सिजन YouTube-प्रथम थियो, दोस्रो वर्ष टेन्डर गरिएको TV सम्झौता आयो, र ICC प्रतियोगिता तथा द्विपक्षीय शृंखलामा फेरि फरक प्लेटफर्म। वेस्ट इन्डिजविरुद्ध 2025 शृंखला जितजस्ता नतिजासँगै नेपालको प्रसारण पहुँच पनि एउटै विदेशी नेटवर्कबाट घरेलु TV, समर्पित स्ट्रिमिङ एप र ICC को विश्वव्यापी प्लेटफर्मको मिश्रणसम्म बढेको छ।
बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू
नेपाल प्रिमियर लिग (NPL) खेल कुन TV च्यानलले देखाउँछ? भारत र दक्षिण एसियाका लागि Star Sports NPL को TV प्रसारक रहँदै आएको छ, जबकि CAN ले स्थानीय च्यानलका लागि टेन्डर खोलेपछि दोस्रो सिजनदेखि Kantipur TV नेपाली घरेलु प्रसारकका रूपमा जोडियो।
नेपाल राष्ट्रिय टोलीका खेल प्रत्यक्ष कहाँ हेर्न सक्छु? प्रतियोगिताअनुसार फरक हुन्छ। ICC.tv ले नेपालको ICC विश्वकप छनोट र T20 विश्वकप खेल निःशुल्क स्ट्रिम गर्छ, Sony LIV र FanCode ले द्विपक्षीय शृंखला (जस्तै 2025 मा वेस्ट इन्डिजविरुद्ध) देखाएका छन्, र NPL खेल Star Sports, Kantipur TV तथा DishHome GO एपमा बाँडिन्छन्।
के नेपाल क्रिकेट संघ (CAN) ले YouTube मा खेल प्रत्यक्ष प्रसारण गर्छ? CAN ले सधैँ एउटै समर्पित आधिकारिक स्ट्रिम चलाउनुभन्दा केही प्रतियोगितामा तेस्रो-पक्ष च्यानलसँग साझेदारी गर्छ। उदाहरणका लागि Kasthamandap Sports को YouTube च्यानलले 2025 पीएम कप भारतका दर्शकका लागि स्ट्रिम गर्यो। Action Sports YouTube ले NPL को पूरा पहिलो सिजन निःशुल्क स्ट्रिम गर्यो।
के नेपाल क्रिकेट खेल अनलाइन निःशुल्क हेर्न सकिन्छ? सकिन्छ। ICC.tv ले नेपालको ICC-स्वीकृत खेल (विश्वकप छनोट, T20 विश्वकप) निःशुल्क स्ट्रिम गर्छ, र 2023 ICC विश्वकप छनोट मा Zohra International ले डिजिटल अधिकार लिएपछि Net TV एपमार्फत नेपालको खेल निःशुल्क देखाइयो।
ठूला क्रिकेट राष्ट्रजस्तै नेपालसँग एउटै स्थायी क्रिकेट प्रसारक किन छैन? व्यावसायिक मिडिया अधिकार आधार अझै बनाउँदै गरेको ICC Associate/नयाँ पूर्ण सदस्य राष्ट्रका रूपमा नेपालको क्रिकेट प्रसारण अधिकार एउटै दीर्घकालीन प्याकेजको सट्टा टेन्डर र EOI मार्फत प्रतियोगिता-दर-प्रतियोगिता बेचिन्छ, जुन विश्वभर साना क्रिकेट बोर्डका लागि सामान्य मोडेल हो।
ICC पुरुष T20 विश्वकप 2026 मा नेपालको खेल कसले प्रसारण गर्छ? ICC को आधिकारिक प्रसारण घोषणाअनुसार Kantipur TV सँग चुनिएका खेलका लागि स्थानीय नेपाली कमेन्ट्रीसहित नेपालका टेलिभिजन प्रसारण अधिकार छन्, र ICC.tv डिजिटल स्ट्रिमिङका लागि उपलब्ध छ। यो क्षेत्रको ठूलो प्रसारण व्यवस्थासँग जोडिएको गैर-विशेष अधिकार प्याकेजको हिस्सा हो।
