पूजा महतो आईसीसी यू19 महिला टी20 विश्वकप 2025 मा डेब्यु गरिरहेको नेपाल टोलीको कप्तान मात्र भएर पुगेकी थिइनन्। उनले टोलीलाई एसिया छनोटको कठिन अभियान हुँदै नेतृत्व गरिसकेकी थिइन्, जहाँ विश्वस्तरीय प्रतियोगितामा नेपालको स्थान फाइनल दिन र नेट रन रेटबाट तय भएको थियो।
13 नोभेम्बर 2024 मा यूएई विरुद्ध निर्णायक छनोट प्रतियोगितामा नेपालले 84 रन 14.4 ओभरमा लक्ष्य पछ्याउँदा पूजाले 21 रन बनाइन्। नेट रन रेटमा यूएईभन्दा अगाडि जान नेपालले करिब 16.4 ओभर भित्र लक्ष्य पूरा गर्नुपर्थ्यो। टोली सफल भयो र पूजा छनोट प्रतियोगिताको शृंखलाको उत्कृष्ट खेलाडी पनि घोषित भइन्।
यो पृष्ठभूमि महत्त्वपूर्ण छ, किनकि युवा विश्वकपमा नेतृत्व विश्वस्तरीय प्रतियोगिता दौरान रणनीतिक निर्णय मात्र होइन। कप्तानले टोली कसरी छनोट हुनु भयो भन्ने स्मृति, नयाँ चरणमा देश प्रतिनिधित्व गर्नु गर्दा आउने अपेक्षा र सहकर्मी खेलाडीलाई अपरिचित दबाब व्यवस्थापन गर्न मद्दत गर्ने जिम्मेवारी पनि बोकेकी हुन्छिन्।
पूजाको 2025 अभियानले नतिजा कठिन हुँदा पनि नेतृत्व कसरी देखिन सक्छ भन्ने देखायो। नेपालले बलिया प्रतिद्वन्द्वी टोली सामना गर्यो र विश्वस्तरीय प्रतियोगिताले साना गल्तीलाई छिट्टै सजाय दिन सक्छ भन्ने सिक्यो। त्यसैले कप्तानको काम जित मात्र खोज्नु होइन, हरेक खेलबाट सिक्न टोलीलाई पर्याप्त व्यवस्थित राख्नु पनि थियो।
छनोटले समीकरण व्यवस्थापन गर्ने उनको क्षमता पहिले नै परीक्षण गरिसकेको थियो
यूएई छनोट प्रतियोगितामा नेट रन रेट सुधार्न नेपालले पर्याप्त छिटो जित्नुपर्थ्यो। यसको अर्थ पूजाले एकै समयमा दुई उद्देश्य सहित टोलीलाई नेतृत्व गर्नुपर्यो: खेल सुनिश्चित गर्नु र आवश्यक ओभर भित्र लक्ष्य पूरा गर्नु।
यस्तो दबाबले सञ्चार कमजोरी देखाइदिन सक्छ। समीकरण नबुझे एक ब्याटर धेरै सावधानीपूर्ण हुन सक्छ, अर्को अत्यधिक जोखिम लिन सक्छ। कप्तानले समूहलाई खेलले के मागिरहेको छ भन्ने स्पष्ट बुझाउनुपर्छ।
नेपालले 14.4 ओभरमा लक्ष्य पूरा गर्नु योजना पर्याप्त स्पष्ट थियो भन्ने संकेत हो। पूजा 21 रन बनाएर आउट भइन्, जबकि साना प्रविन अविजित 35 मा अन्त्य गरिन्। टोलीले छनोट लक्ष्यलाई अन्तिम ओभरको आत्तिने अवस्था बन्न दिएन।
पूजाका लागि विश्वकप सुरु हुनुअघि नै यो अनुभव महत्त्वपूर्ण कप्तानीको पाठ बन्यो। नेतृत्वको अर्थ कहिलेकाहीँ जटिल प्रतियोगिता परिस्थितिलाई सहकर्मी खेलाडीका लागि सरल काममा बदल्नु हो।
स्कटल्यान्ड खेलले सानो कुल स्कोरको रक्षामा नेतृत्व देखायो
यू19 महिला टी20 विश्वकपमा स्कटल्यान्ड विरुद्ध नेपाल 73 मा अलआउट भयो। पूजाले 43 बलमा 27 बनाएर सर्वाधिक स्कोर गरिन्, त्यसैले सानो कुल स्कोर रक्षा गर्न फिल्डमा जानुअघि नै उनले ब्याटिङ जिम्मेवारीको ठूलो हिस्सा बोकिसकेकी थिइन्।
73 रक्षा गर्दा फरक प्रकारको कप्तानी चाहिन्छ। फिल्डिङ टोलीसँग गल्तीको अन्तर अत्यन्त कम हुन्छ र प्रतिद्वन्द्वी टोलीको गल्ती पर्खेर मात्र बस्न मिल्दैन। कम लक्ष्यलाई अनिश्चित महसुस गराउन पर्याप्त छिटो विकेट चाहिन्छ।
नेपाल त्यो लक्ष्य नजिकै पुगेको थियो। पूजाले सुरुवाती विकेट लिइन् र फिल्डिङ टोलीले तीन रनआउटहरू निकाल्दा स्कटल्यान्ड गम्भीर समस्यामा पर्यो। स्कटल्यान्ड अन्ततः एक विकेटले जित्यो, तर पहिलो इनिङ्सले कठिन काम दिएको अवस्थामा पनि नेपाल दबाब सिर्जना गर्न सक्छ भन्ने खेलले देखायो।
युवा कप्तानका लागि 73 मा अलआउट भएपछि टोलीलाई सक्रिय राख्नु महत्त्वपूर्ण हो। खेलाडीलाई खेल पहिले नै हारिसकेको जस्तो लाग्न सक्छ। पूजाको काम हरेक सुरुवाती विकेटले समीकरण बदल्न सक्छ भन्ने फिल्डिङ इकाइलाई विश्वास दिलाउनु थियो।
उनको ब्याटिङ भूमिकाले जिम्मेवारीको अर्को तह थप्यो
युवा स्तरमा कप्तानले प्रायः धेरै क्रिकेट जिम्मेवारी बोकेका हुन्छन्। पूजा फिल्ड सेटिङ र बलर व्यवस्थापन मात्र गरिरहेकी थिइनन्। उनीबाट महत्त्वपूर्ण रन पनि अपेक्षित थियो।
स्कटल्यान्ड विरुद्ध उनको 27 टोली संघर्ष गरेको इनिङ्सको सबैभन्दा ठूलो स्कोर थियो। यसको अर्थ फिल्डमा कप्तानी अवस्थामा तुरुन्त परिवर्तन गर्नुअघि उनले ब्याटिङ स्थिर बनाउन समय बिताएकी थिइन्।
यो परिवर्तन मानसिक रूपमा कठिन हुन सक्छ। भर्खर व्यक्तिगत निराशा अनुभव गरेको वा सहकर्मी खेलाडीका विकेट गुमेको देखेको खेलाडीले छिट्टै पुनः सम्हालिएर पूरा टोलीका लागि रणनीतिक निर्णय गर्नुपर्छ।
बलियो नेतृत्वले कप्तानलाई भावना लुकाउन माग्दैन। व्यक्तिगत भावनाले अर्को निर्णयमा बाधा नपुर्याओस् भन्ने माग्छ। ब्याटिङ असफलता पछि पनि आक्रामक रक्षा नेतृत्व गर्ने पूजाको क्षमता त्यो पुनः सम्हालिनुको प्रमाण हो।
युवा कप्तानीको एउटा भाग सिकाइ वातावरण बनाउनु पनि हो
वरिष्ठ अन्तर्राष्ट्रिय कप्तानलाई प्रायः जित, शृंखला नतिजा र प्रतियोगिता अग्रगमनबाट लगभग पूर्ण रूपमा मूल्यांकन गरिन्छ। युवा कप्तानीको अर्को उद्देश्य पनि हुन्छ। नेताले सहकर्मी खेलाडीलाई अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट कस्तो महसुस हुन्छ भन्ने सिक्न मद्दत गर्छ।
यू19 विश्वकपमा खेलाडी अपरिचित प्रतिद्वन्द्वी, यात्रा सामान्य, मिडियाको ध्यान र ठूलो अपेक्षा सामना गरिरहेका हुन सक्छन्। केहीको यो पहिलो विश्वस्तरीय प्रतियोगिता हुन सक्छ। कप्तान प्रशिक्षक र खेलाडी बीचको महत्त्वपूर्ण सम्बन्ध बन्छिन्, किनकि उनी मैदानभित्रको दबाब उनीहरूसँगै साझा गर्छिन्।
त्यसैले पूजाको नेतृत्वलाई स्कोरकार्डबाट मात्र मूल्यांकन गर्नु हुँदैन। सञ्चार, मुख्य भाग भाषा र टोलीको प्रतिस्पर्धी रहिरहने क्षमता पनि सान्दर्भिक छन्।
आईसीसीले पछि नेपालको संघर्षपूर्ण गुणस्तर र प्रतियोगिता भरि टोलीले सिकिरहने तरिकालाई उल्लेख गरेको थियो। त्यो सन्दर्भले पूजाको भूमिका रणनीतिक मात्र नभई विकाससम्बन्धी पनि थियो भन्ने विचारलाई सहयोग गर्छ।
नेपालको फिल्डिङ प्रयास पहिचानको स्रोत बन्यो
स्कटल्यान्ड खेलमा नेपालले तीन रनआउटहरू निकाल्यो, कम स्कोरको रक्षामा यो उल्लेखनीय संख्या हो। रनआउटका लागि सतर्क फिल्डिङ, सही थ्रो र विकेट वरिपरि सचेतता चाहिन्छ।
टोली ठूलो कुल स्कोरमा निर्भर हुन नसक्दा फिल्डिङ पिच वा प्रतिद्वन्द्वी टोलीको सहयोग नचाहिई अतिरिक्त रन दबाब बनाउन सकिने थोरै क्षेत्र मध्ये एक बन्छ। हरेक बचाइएका रन बढी महत्त्वपूर्ण हुन्छ र हरेक प्रत्यक्ष फिल्डिङ आउटले आवश्यक समीकरण तीव्र रूपमा बदल्छ।
कप्तानले ऊर्जा र फिल्ड सेटिङबाट यसमा प्रभाव पार्छिन्। उनले हरेक थ्रो कार्यान्वयन गर्न सक्दिनन्, तर खेलाडीलाई सक्रिय राख्न र दबाबबाट मौका आउन सक्ने ठाउँमा अवस्था गर्न सक्छिन्।
नेपालका लागि यो आक्रामक फिल्डिङ पहिचान विश्वकप अनुभवको सबैभन्दा उत्साहजनक भाग मध्ये एक बन्यो। ब्याटिङ कठिन हुँदा पनि प्रयास र सचेतताबाट टोली प्रतिस्पर्धा गर्न सक्थ्यो।
पूजाको प्रभाव एउटा खेलभन्दा धेरै परसम्म फैलियो
आईसीसीले प्रतियोगिता दौरान सहकर्मी खेलाडीहरूले पूजाको नेतृत्व बारे सकारात्मक कुरा गरेको रिपोर्ट गरेको थियो। छनोटमा पनि उत्कृष्ट रहेकी कृष्मा गुरुङले आफ्नो कप्तानलाई प्रेरणादायी नेता भन्दै छनोट प्रतियोगिता र एसिया कपका प्रदर्शन तर्फ इशारा गरेकी थिइन्।
महत्त्व ठ्याक्कै प्रशंसा शब्दावलीमा होइन। नेतृत्व टोली भित्रै मान्यता दिनु भइरहेको थियो भन्नेमा हो। कप्तानले बाह्य ध्यान पाउन सक्छिन्, तर सहकर्मी खेलाडीको विश्वास विशेष रूपमा मूल्यवान हुन्छ, किनकि उनीहरूले कप्तानको सञ्चार हरेक दिन अनुभव गर्छन्।
हार पछि यस्तो विश्वास अझ महत्त्वपूर्ण हुन्छ। युवा टोलीलाई एउटा खराब नतिजाले पूरा प्रतियोगिता परिभाषित गर्न नदिई खेलाडीलाई विकास प्रक्रियासँग जोडिराख्ने नेता चाहिन्छ।
छनोटको अनुभवले पूजालाई विश्वसनीयता दिएको थियो। उनले ब्याट र बल दुवैबाट दबाबमा प्रदर्शन गरिसकेकी थिइन् र नेपाललाई विश्वकप स्थान दिलाउन मद्दत गरेकी थिइन्।
विश्वकपले नेपालको विकासको अर्को स्तर देखायो
छनोटले नेपाल प्रतियोगितामा स्थान कमाउन पर्याप्त बलियो थियो भन्ने प्रमाणित गर्यो। विश्वकपले प्रतियोगिता पुग्नु र उत्कृष्ट युवा टोली विरुद्ध निरन्तर रूपमा प्रतिस्पर्धा गर्नुबीचको फरक देखायो।
यो छनोटको असफलता होइन। यही मार्गको उद्देश्य हो। टोलीलाई प्रविधि, बल, निर्णय प्रक्रिया र गहिराइ कहाँ सुधार गर्नुपर्छ पत्ता लगाउन बलियो प्रतिद्वन्द्वीको अनुभव चाहिन्छ।
पूजा र सहकर्मी खेलाडीले घरेलु क्रिकेटमा पूर्ण रूपमा पुनः सिर्जना गर्न नसकिने अनुभव पाए। गुणस्तर बलिङले विकेट पतन कति छिटो बनाउन सक्छ, कम स्कोरको खेलमा फिल्डिङ कति महत्त्वपूर्ण हुन्छ र साना रणनीतिक निर्णयले विश्वस्तरीय प्रतियोगिता खेल कसरी प्रभावित गर्छ भन्ने उनीहरूले देखे।
कप्तानका लागि यस्तो अनुभव अझ मूल्यवान हुन्छ, किनकि उनले आफ्नै प्रदर्शन मात्र होइन, पूरा टोलीको आवश्यकता पनि अवलोकन गर्छिन्।
नेपाल महिला क्रिकेट विकासका लागि पूजा महतो किन महत्त्वपूर्ण छिन्
नेपाल महिला क्रिकेटलाई वरिष्ठ टोलीमा प्रवेश गर्नुअघि नै अन्तर्राष्ट्रिय नेतृत्व अनुभव गरेका खेलाडीको खेलाडी उत्पादन श्रृंखला चाहिन्छ। यू19 कप्तानीले ठ्याक्कै यही बनाउन मद्दत गर्छ।
पूजाले अब छनोट दौड र विश्वकप वातावरण दुवै हुँदै नेपाललाई नेतृत्व गर्नु गरिसकेकी छिन्। उनी सधैं कप्तान नभए पनि यी अनुभवले भविष्यको वरिष्ठ स्तरको भूमिकामा सहयोग गर्न सक्छ।
नेतृत्व सीपमा दबाब बुझ्नु, भूमिका सञ्चार गर्नु, खेलको अवस्था पढ्नु र टोलीको विश्वास कायम राख्नु समावेश हुन्छ। यी सीप चाँडै विकास गर्ने खेलाडी कप्तानको कप्तानी पट्टी नलगाउँदा पनि टोली बलियो बनाउन सक्छन्।
यही कारण युवा प्रतियोगिता तत्काल नतिजाभन्दा पर महत्त्वपूर्ण हुन्छ। यसले साझा अन्तर्राष्ट्रिय सन्दर्भबिन्दु भएको पुस्ता बनाउँछ।
उनको 2025 विश्वकप अनुभवको दीर्घकालीन मूल्य
पूजा महतोको 2025 विश्वकपलाई जित-हारमा सीमित नगरी विकास यात्राको हिस्सा मान्नुपर्छ। उनी नेपाललाई कठिन छनोटको समीकरण समाधान गर्न मद्दत गरेर प्रतियोगितामा पुगेकी थिइन्, त्यसपछि उच्च स्तरमा नेतृत्व गर्ने चुनौती सामना गरिन्।
स्कटल्यान्ड विरुद्धको 27 ले ब्याटबाट व्यक्तिगत जिम्मेवारी देखायो। नेपालको एक विकेटको हारले 73 मात्र रक्षा गर्दा पनि टोली लड्न सक्छ भन्ने देखायो। तीन रनआउटहरू र सुरुवाती विकेटले लक्ष्य आशाहीन मान्न नमान्ने फिल्डिङ समूह देखायो।
यी अनुभवले पूजालाई नेतृत्वको गहिरो बुझाइ दिन्छन्। उनले नाटकीय छनोट, ब्याटिङ संघर्ष र अत्यन्त सानो कुल स्कोर लगभग रक्षा गर्ने अवस्थाबीचको भावनात्मक फरक देखेकी छिन्।
नेपाल महिला क्रिकेटका लागि यो अनुभव सम्पत्ति हो। अर्को कदम भनेको 2025 का पाठलाई अझ बलियो खेलाडी विकास, अझ राम्रो ब्याटिङ गहिराइ र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा बढी नियमित अवसरमा बदल्नु हो।
