नेपालको महिला घरेलु क्रिकेट: नयाँ पुस्ता बनाइरहेको लिग

नेपालका महिला क्रिकेटरले देशको क्रिकेट इतिहासमा कुनै पनि समयभन्दा अहिले बढी खेल्ने अवसर, आफूलाई प्रमाणित गर्ने बढी खेल र राष्ट्रिय टोलीसम्म पुग्ने स्पष्ट बाटो पाएका छन्। यो प्रगतिपछाडि नेपाल क्रिकेट संघ (CAN) ले सञ्चालन गरेको घरेलु संरचना छ, जुन प्रादेशिक टोली, विभागीय क्लब र एउटा प्रमुख प्रतियोगिता—पीएम कप महिला राष्ट्रिय क्रिकेट प्रतियोगिता—वरिपरि बनेको छ।

नेपालको महिला घरेलु क्रिकेट संरचना कस्तो छ?

नेपालको महिला घरेलु क्रिकेट दुई प्रकारका टोलीमा आधारित छ। पहिलो प्रादेशिक टोलीहरू हुन्, जसले नेपालका सात प्रदेश—कोशी, मधेश, बागमती, गण्डकी, लुम्बिनी, कर्णाली र सुदूरपश्चिम—को प्रतिनिधित्व गर्छन्। दोस्रो विभागीय टोली हुन्, जुन सशस्त्र प्रहरी बल (APF) Club र नेपाल आर्मीको त्रिभुवन आर्मी क्लब जस्ता सरकारी संस्थाले सञ्चालन गर्छन्। प्रदेश र संस्थागत क्लबको मिश्रित प्रणाली पुरुष घरेलु क्रिकेटमा प्रयोग हुने मूल संरचनासँग मिल्छ। यसले खेलाडीलाई प्रतिस्पर्धात्मक T20 क्रिकेटमा प्रवेशका दुई बाटो दिन्छ: आफ्नै प्रदेशबाट वा विभागीय क्लबमा भर्ती भएर।

क्यालेन्डर CAN ले सञ्चालन गर्छ, र महिला घरेलु T20 क्रिकेटको सबैभन्दा प्रमुख प्रतियोगिताका रूपमा पीएम कप यसको केन्द्रमा छ।

पीएम कप महिला राष्ट्रिय क्रिकेट प्रतियोगिता

इतिहास र ढाँचा

प्रतियोगिता 2015 मा विकास क्षेत्रबीच दस टोलीको प्रतिस्पर्धाका रूपमा सुरु भयो, जहाँ Region-VII (Janakpur) ले पहिलो संस्करण जित्यो। नेपालको घरेलु संरचना परिपक्व हुँदै जाँदा प्रतियोगिता पहिले छ क्षेत्रीय टोलीमा सिमित भयो, त्यसपछि 2019 देखि सात प्रदेश र विभागीय क्लबसँग मेल खाने प्रादेशिक ढाँचामा परिवर्तन भयो।

सबैभन्दा पछिल्लो सम्पन्न संस्करण 2024-25 पीएम कप जनवरी 14 देखि 25, 2025 सम्म धनगढीको फाप्ला अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट मैदान मा भयो। नौ टोली सहभागी थिए: सातै प्रदेश, APF क्लब र त्यो वर्ष प्रतियोगितामा पहिलो पटक आएको त्रिभुवन आर्मी क्लब। टोलीलाई दुई समूहमा बाँडियो, शीर्ष चार सुपर फोर चरणमा पुगे र अन्ततः फाइनल खेलियो।

सशस्त्र प्रहरी बल को वर्चस्व

APF क्लब नेपाली महिला घरेलु क्रिकेटको निर्णायक शक्ति रहँदै आएको छ। 2023-24 सिजन (प्रतियोगिताको नवौँ संस्करण) सम्म APF ले छ पटक उपाधि जितिसकेको थियो। 2024-25 फाइनलमा ममता चौधरीको 43 बलमा 43 रनको नेतृत्वमा APF ले सुदूरपश्चिम प्रदेशलाई नौ विकेटले हरायो, पूरा प्रतियोगिता अपराजित रह्यो र कीर्तिमानी सातौँ पीएम कप उपाधि जित्यो।

तर APF को यात्रा सधैँ अविच्छिन्न भने रहेन। जनवरी 2021 मा समाप्त सिजनमा प्रदेश एक ले अन्तिम ओभरको रनआउटले निर्णय भएको फाइनलमा साविक विजेता APF लाई छ रनले हराउँदै अपराजित क्रम तोड्यो। यो नतिजाले प्रादेशिक टोली केवल संख्या पूरा गर्न आएका होइनन्, विभागीय क्लबसँग दूरी घटाउँदैछन् भन्ने सम्झाउँछ।

2026 मा नयाँ NECOS Cup Women’s T20 National Cricket Championship थपिँदा घरेलु क्यालेन्डर अझ गहिरो भयो। जुन 28, 2026 मा वीरगन्जको टीबी शाह क्रिकेट मैदान मा भएको फाइनलमा कोशी प्रदेशले APF क्लब लाई 11 रनले हरायो, र काजल श्रेष्ठको 38 अविजित प्रदर्शनले उनलाई खेलको उत्कृष्ट खेलाडी बनायो। यस्ता नतिजाले शीर्ष स्तरमा पनि नेपालको महिला घरेलु क्रिकेट अब एउटै टोलीको प्रतियोगिता मात्र नभएको देखाउँछन्।

प्रादेशिक क्रिकेटबाट राष्ट्रिय टोलीसम्म

यो संरचनाले काम गर्छ भन्ने सबैभन्दा स्पष्ट प्रमाण वर्तमान नेपाल महिला राष्ट्रिय टोली हो, जसका अधिकांश खेलाडीले पीएम कप र NECOS Cup प्रणालीभित्रै आफ्नो खेल विकास गरेका हुन्।

नेपाली महिला क्रिकेटकी सबैभन्दा अनुभवी खेलाडीमध्ये एक सीता राना मगरले वर्षौँदेखि घरेलु क्रिकेटमा APF क्लब को प्रतिनिधित्व गरेकी छन्, धेरै पीएम कप फाइनलमा टोलीको कप्तानी गरेकी छन् र 2018 संस्करणमा टोलीको ब्याटिङ औसतमा शीर्ष रहिन्। प्रतियोगिता आफैँ विस्तार हुँदै जाँदा उनको राष्ट्रिय टोली करिअर पनि तीव्र रूपमा अघि बढ्यो।

नोभेम्बर 9, 2023 मा नेपाल महिला राष्ट्रिय टोलीकी कप्तान नियुक्त इन्दु बर्मा पनि घरेलु क्रिकेटमा APF क्लब बाट खेल्छिन्। उनले त्यहाँ खेल जिताउने प्रदर्शन जारी राखेकी छन्, जसमा 2026 NECOS Cup समूह खेलमा बागमती प्रदेशविरुद्ध 33 बलमा 46 रन बनाएर APF लाई जिततर्फ डोर्‍याएको इनिङ्स पनि समावेश छ।

यी दुवै खेलाडीसँगै कविता जोशी (2024-25 पीएम कप फाइनलकी खेलको उत्कृष्ट खेलाडी) र पूजा महतो ([यो लेख तयार पार्दा उनको हालको प्रादेशिक वा विभागीय घरेलु आबद्धता स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि गर्न सकिएन]) समेत जनवरी 14 देखि फेब्रुअरी 1, 2026 सम्म घरेलु मैदानमा भएको ICC महिला T20 विश्वकप 2026 ग्लोबल छनोटका लागि नेपालको 15 सदस्यीय टोलीमा थिए। नेपाल समूह B मा नेदरल्यान्ड्स, स्कटल्यान्ड, थाइल्यान्ड र जिम्बाब्वेसँग खेल्यो र दस टोलीमध्ये समग्रमा पाँचौँ भयो। शीर्ष चार छनोट स्थान आयरल्यान्ड, संयुक्त राज्य अमेरिका, बंगलादेश र नेदरल्यान्ड्सले लिए, र नेपाल थोरै अन्तरले बाहिरियो।

त्यो टोली सूची नै विकास प्रणाली देखिने रूप हो: राष्ट्रिय टोली लगभग पूर्ण रूपमा प्रादेशिक र विभागीय घरेलु क्रिकेटमा पहिले आफूलाई प्रमाणित गरेका खेलाडीबाट बनेको छ।

नेपाल क्रिकेटको भविष्यका लागि यो लिग किन महत्त्वपूर्ण छ

घरेलु संरचनाले देशबाहिर धेरै ध्यान नपाए पनि नेपालका लागि पीएम कप र यससँगका प्रतियोगिताले घरेलु प्रणालीले गर्नुपर्ने काम ठ्याक्कै गरिरहेका छन्। तिनले युवा महिलालाई स्थानीय क्रिकेटबाट राष्ट्रिय जर्सीसम्म प्रतिस्पर्धात्मक र टेलिभिजनमा देखिने बाटो दिन्छन्, प्रदेशलाई एउटै प्रभुत्वशाली क्लबमा निर्भर नभई आफ्नै प्रतिभा विकास गर्न बाध्य पार्छन्, र नतिजा पनि देखाउन थालेका छन्—घरेलु विश्वकप छनोट अभियान र आफ्नो दिनमा APF लाई हराउन सक्ने टोलीको बढ्दो समूह। CAN ले NECOS Cup जस्ता प्रतियोगिताबाट क्यालेन्डर विस्तार गर्दै जाँदा नेपालको महिला क्रिकेट शीर्ष तहमा मात्र होइन, समग्र रूपमा अझ गहिरो हुने देखिन्छ।

बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू

पीएम कप महिला राष्ट्रिय क्रिकेट प्रतियोगिता के हो? यो नेपाल क्रिकेट संघ (CAN) ले आयोजना गर्ने नेपालको प्रमुख महिला घरेलु T20 प्रतियोगिता हो, जहाँ सात प्रादेशिक टोलीसँग APF क्लब र त्रिभुवन आर्मी क्लब जस्ता विभागीय क्लब प्रतिस्पर्धा गर्छन्।

सबैभन्दा धेरै पीएम कप उपाधि कुन टोलीले जितेको छ? सशस्त्र प्रहरी बल (APF) Club पीएम कप इतिहासको सबैभन्दा सफल टोली हो। 2024-25 सिजन (दसौँ संस्करण) सम्म सात उपाधि जितेको छ, र त्यो वर्ष अपराजित रहँदै च्याम्पियन बनेको थियो।

APF बाहेक अरू कुनै टोलीले पीएम कप जितेको छ? हो। जनवरी 2021 मा समाप्त सिजनको फाइनलमा प्रदेश एक ले APF लाई हरायो, र वर्तमान प्रादेशिक-क्लब ढाँचा बन्नुअघि 2015 को पहिलो संस्करण Region-VII (Janakpur) ले जितेको थियो।

नेपालको महिला घरेलु क्रिकेटले राष्ट्रिय टोलीलाई कसरी खेलाडी दिन्छ? पीएम कप र NECOS Cup जस्ता घरेलु प्रतियोगिताको प्रदर्शनका आधारमा खेलाडी नेपाल महिला राष्ट्रिय टोलीका लागि छनोट हुन्छन्। वर्तमान कप्तान इन्दु बर्मा र अनुभवी सीता राना मगरले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा नेपाल प्रतिनिधित्व गर्नुअघि APF क्लब बाट घरेलु प्रतिष्ठा बनाएका थिए।

NECOS Cup के हो? NECOS Cup पीएम कप सँगै सञ्चालन हुने नेपालकै नयाँ महिला राष्ट्रिय T20 क्रिकेट प्रतियोगिता हो। 2026 फाइनलमा वीरगन्जको टीबी शाह क्रिकेट मैदान मा कोशी प्रदेशले APF क्लब लाई 11 रनले हरायो।

के नेपाल 2026 ICC महिला T20 विश्वकपमा छनोट भयो? भएन। नेपालले जनवरी र फेब्रुअरी 2026 मा ICC महिला T20 विश्वकप 2026 ग्लोबल छनोट आयोजना गर्‍यो र दस टोलीमध्ये पाँचौँ भयो। चार छनोट स्थान आयरल्यान्ड, संयुक्त राज्य अमेरिका, बंगलादेश र नेदरल्यान्ड्सले पाए।