कीर्तिपुरको त्रिभुवन विश्वविद्यालय क्रिकेट मैदान नेपालकै सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण क्रिकेट स्थल हो। काठमाडौं उपत्यकाको पश्चिमी किनारमा त्रिभुवन विश्वविद्यालय परिसरभित्र रहेको यस मैदानले देशको प्रथम श्रेणी डेब्यु, ठूला महादेशीय फाइनल र अब इतिहासकै पहिलो फ्लडलाइट खेल आयोजना गरेको छ। एसोसिएट क्रिकेटको अस्पष्ट अवस्थाबाट वास्तविक एसियाली महत्त्वसम्म पुगेको नेपालको क्रिकेट कार्यक्रमको कथा बारम्बार यही कीर्तिपुर मैदानमा लेखिएको छ।
त्रिभुवन विश्वविद्यालय क्रिकेट मैदान कहाँ छ र किन महत्त्वपूर्ण छ?
मैदान नेपालको सबैभन्दा पुरानो र ठूलो विश्वविद्यालय त्रिभुवन विश्वविद्यालय को जग्गामा, केन्द्रीय काठमाडौंको करिब 5 किलोमिटर दक्षिणपश्चिम कीर्तिपुर नगरपालिकामा छ। नेपाली समर्थक र कमेन्टेटरले यसलाई सामान्यतः “TU मैदान” वा “Kirtipur” मात्र भन्छन्। इतिहासको धेरै समय यो अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्ड पूरा गर्ने नेपालको एक मात्र स्थल थियो, त्यसैले राष्ट्रिय टोली, घरेलु फाइनल र नेपालले आयोजना गरेका ठूला ICC वा ACC (एसियन क्रिकेट काउन्सिल) प्रतियोगिताका लागि स्वाभाविक घरेलु मैदान बन्यो।
1998 मा त्रिभुवन विश्वविद्यालय क्रिकेट मैदान को अन्तर्राष्ट्रिय यात्रा कसरी सुरु भयो
मैदानको अन्तर्राष्ट्रिय कथा 1998 मा ACC ट्रफी अन्तर्गत बंगलादेश र सिंगापुरबीचको खेलबाट सुरु भयो, जुन यहाँ अभिलेखित पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय खेल थियो। 2004-2005 ICC Intercontinental Cup चक्रमा यसले नेपालको इतिहासकै पहिलो प्रथम श्रेणी खेल आयोजना गर्यो, जसले नेपाली क्रिकेटलाई औपचारिक रूपमा प्रथम श्रेणी नक्सामा राख्यो। 2000 र 2010 को दशकभर कीर्तिपुर ICC को एसोसिएट तथा अफिलिएट संरचनामा नेपालको उक्लाइको मुख्य स्थल बन्यो, जसमा 2010 ICC विश्व क्रिकेट लिग डिभिजन फाइभ र 2015-2017 ICC विश्व क्रिकेट लिग Championship लगायत प्रतियोगिता आयोजना भए।
2015 को भूकम्पले कीर्तिपुर मैदानमा कस्तो असर गर्यो
अप्रिल 2015 को विनाशकारी गोरखा भूकम्पले हजारौँको ज्यान लिनुका साथै काठमाडौं उपत्यकाका सम्पदा स्थल क्षतिग्रस्त गर्यो र TU क्रिकेट मैदान को आधारभूत पूर्वाधारमा पनि असर पुर्यायो। त्यसपछि नेपाल क्रिकेट संघ (CAN) ले मैदानलाई फेरि खेलयोग्य र अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डमा ल्याउन मर्मत तथा पुनर्निर्माण गर्यो। [संरचनागत क्षतिको ठ्याक्कै परिमाण र मर्मत खर्च CAN को आधिकारिक अभिलेखबाट पुष्टि गर्नुहोस्।] केही वर्षभित्रै मैदानले पुनः अन्तर्राष्ट्रिय खेल आयोजना गर्न थाल्यो, जसले विपत्तिपछि पनि नेपालको क्रिकेट क्यालेन्डरमा यसको केन्द्रीय महत्त्व देखायो।
नोभेम्बर 2025 को फ्लडलाइट र स्ट्यान्ड स्तरोन्नतिमा के बदलियो
मैदानको पछिल्लो इतिहासमा सबैभन्दा नाटकीय परिवर्तन 2025 मा आयो। प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली नेतृत्वको सरकारअन्तर्गत मार्च 2025 मा नयाँ प्यारापेट स्ट्यान्ड र छ फ्लडलाइट टावर निर्माण सुरु भयो। मौसमले ढिलाइ गराए पनि परियोजना त्यही वर्ष पूरा गरियो। नोभेम्बर 16, 2025 को साँझ मैदान औपचारिक रूपमा नेपाल क्रिकेट संघलाई हस्तान्तरण गरियो, जसमा करिब 10,000 दर्शकका लागि नयाँ प्यारापेट सिट र पूर्ण परीक्षण गरिएका छ फ्लडलाइट टावर थिए।
त्यसको ठीक अर्को साँझ, नोभेम्बर 17, 2025 मा मैदानले इतिहासकै पहिलो फ्लडलाइट खेल आयोजना गर्यो—नेपाल प्रिमियर लिग Season 2 को जनकपुर बोल्ट्स र काठमाडौं गोर्खाज बीचको उद्घाटन खेल। CAN सचिव पारस खड्काले यसलाई नेपाली क्रिकेटको नयाँ युगको सुरुआत भने, किनकि मैदानको इतिहासमा पहिलो पटक समर्थक पुरानो घाँसे ढलानको सट्टा व्यवस्थित प्यारापेट सिटमा बसेर बत्तीमुनि खेल हेरे।
के कीर्तिपुरमा 30,000 सिटको अझ ठूलो स्टेडियम बनाउने योजना छ?
छ, र यो अनुमान होइन, आधिकारिक रूपमा दस्तावेजीकृत सरकारी योजना हो। अक्टोबर 17, 2025 मा मन्त्रिपरिषद्ले सहरी विकास मन्त्रालयको प्रस्तावमा TU क्रिकेट मैदान को मास्टर प्लान स्वीकृत गर्यो। अनुमानित लागत रु 10 अर्ब रहेको परियोजनालाई राष्ट्रिय प्राथमिकता दिइएको छ। पहिलो चरणमा सम्पन्न 10,000 सिटको प्यारापेट र फ्लडलाइटलाई आधार बनाएर दोस्रो र तेस्रो चरणमा कुल क्षमता करिब 30,000 सिट पुर्याउने लक्ष्य छ, जसलाई नोभेम्बर 2026 आसपास पूरा गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। पहिलो चरणको निरीक्षण गरेका मन्त्री कुलमान घिसिङले विस्तारित स्टेडियमले काठमाडौं उपत्यकामा अन्तर्राष्ट्रिय खेलकुद र पर्यटन दुवैलाई सहयोग गर्ने बताएका छन्।
कीर्तिपुरले कुन ऐतिहासिक खेल आयोजना गरेको छ
कीर्तिपुरले नेपाली क्रिकेटका केही सबैभन्दा भावनात्मक रात देखेको छ। मे 1-2, 2023 मा (वर्षाका कारण फाइनल रिजर्भ डेमा पुगेको थियो) यही मैदानमा नेपालले 2023 ACC पुरुष प्रिमियर कप फाइनलमा संयुक्त अरब इमिरेट्सलाई 7 विकेटले हरायो। गुलशन झा खेलको उत्कृष्ट खेलाडी बने र जितले नेपाललाई भारत तथा पाकिस्तानसँगै 2023 एसिया कपमा पुर्यायो। त्यही वर्ष नोभेम्बर 5, 2023 मा कीर्तिपुरले ICC पुरुष T20 विश्वकप एसिया छनोटको फाइनल आयोजना गर्यो, जहाँ भरिएको घरेलु दर्शकमाझ नेपाल सुपर ओभरमा ओमानसँग हार्यो—मैदानको इतिहासकै सबैभन्दा नाटकीय समाप्तिमध्ये एक।
2026 महिला T20 विश्वकप ग्लोबल छनोटका लागि कीर्तिपुर किन मुख्य स्थल हो
कीर्तिपुरको नयाँ स्तरोन्नति अर्को ऐतिहासिक जिम्मेवारीका लागि ठीक समयमा तयार भयो। 2026 ICC महिला T20 विश्वकप ग्लोबल छनोट जनवरी 18 देखि 27, 2026 सम्म पूर्ण रूपमा काठमाडौं उपत्यकामा हुन्छ, त्रिभुवन विश्वविद्यालय क्रिकेट मैदान (16 खेल) र अपर मुलपानी क्रिकेट मैदान बीच बाँडेर। दस टोली समूह चरण र सुपर सिक्समार्फत महिला T20 विश्वकपका चार छनोट स्थानका लागि खेल्छन्। आयोजक नेपाल समूह B मा नेदरल्यान्ड्स, स्कटल्यान्ड, थाइल्यान्ड र जिम्बाब्वेसँग छ। नेपाली भूमिमा आयोजना हुने यो पहिलो विश्वस्तरीय ICC महिला प्रतियोगिता हो, र नयाँ स्ट्यान्ड तथा फ्लडलाइटले सुरु भएलगत्तै अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा परीक्षा पाउनेछन्।
1998 को सुरुआत, भूकम्पपछिको पुनःस्थापना, 2025 को पुनर्निर्माण र अझ ठूलो स्टेडियमको योजनासम्म त्रिभुवन विश्वविद्यालय क्रिकेट मैदान ले आफ्नो प्रतिष्ठा कमाएको छ। यो केवल नेपालको सबैभन्दा ऐतिहासिक क्रिकेट स्थल होइन; राष्ट्रिय टोलीका ठूला जित, सबैभन्दा पीडादायी हार र अर्को अध्याय एउटै कीर्तिपुर फ्लडलाइटमुनि खुल्ने मैदान हो।
बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू
त्रिभुवन विश्वविद्यालय क्रिकेट मैदान कहाँ छ? यो नेपाल, केन्द्रीय काठमाडौंको करिब 5 किलोमिटर दक्षिणपश्चिम कीर्तिपुर नगरपालिकास्थित त्रिभुवन विश्वविद्यालय परिसरभित्र छ।
TU क्रिकेट मैदान कीर्तिपुरको हालको दर्शक क्षमता कति छ? नोभेम्बर 2025 मा सम्पन्न पहिलो चरणको पुनर्निर्माणपछि मैदानमा करिब 10,000 दर्शकका लागि प्यारापेट सिट छ। सरकारबाट स्वीकृत मास्टर प्लानले पछिल्ला चरणमा क्षमता करिब 30,000 सिट पुर्याउने लक्ष्य राखेको छ, र पूरा गर्ने लक्ष्य नोभेम्बर 2026 आसपास हो।
त्रिभुवन विश्वविद्यालय क्रिकेट मैदान मा फ्लडलाइट कहिले जडान भयो? 2025 मा छ फ्लडलाइट टावर जडान र परीक्षण गरियो। नोभेम्बर 17, 2025 मा जनकपुर बोल्ट्स र काठमाडौं गोर्खाज बीचको नेपाल प्रिमियर लिग Season 2 उद्घाटन खेल मैदानको इतिहासकै पहिलो फ्लडलाइट खेल बन्यो।
के 2015 को भूकम्पले त्रिभुवन विश्वविद्यालय क्रिकेट मैदान मा क्षति पुर्याएको थियो? हो। अप्रिल 2015 को गोरखा भूकम्पले मैदानको आधारभूत पूर्वाधारमा असर पुर्यायो र त्यसपछि नेपाल क्रिकेट संघले मर्मत तथा पुनर्निर्माण गर्यो। [क्षतिको ठ्याक्कै परिमाण र मर्मत समयरेखा CAN को आधिकारिक अभिलेखबाट पुष्टि गर्नुहोस्।]
कीर्तिपुरले कुन ठूला खेल आयोजना गरेको छ? उल्लेखनीय खेलमा 2023 ACC पुरुष प्रिमियर कप फाइनल (मे 1-2, 2023, नेपालले UAE लाई 7 विकेटले हरायो) र 2023 ICC पुरुष T20 विश्वकप एसिया छनोट फाइनल (नोभेम्बर 5, 2023, नेपाल सुपर ओभरमा ओमानसँग हार्यो) छन्। जनवरी 18-27, 2026 को ICC महिला T20 विश्वकप ग्लोबल छनोटका 16 खेल पनि यहाँ आयोजना हुनेछन्।
के त्रिभुवन विश्वविद्यालय क्रिकेट मैदान ले 2026 महिला T20 विश्वकप ग्लोबल छनोट आयोजना गर्दैछ? हो। काठमाडौं उपत्यकाका दुई स्थलमध्ये यो एक हो, अर्को अपर मुलपानी क्रिकेट मैदान हो। प्रतियोगिता जनवरी 18 देखि 27, 2026 सम्म चल्छ र आयोजक नेपाल समूह B मा खेल्छ।
